«جویس کارول اوتس» نویسندهٔ سرشناس انگلیسی بیش از پانصد کتاب را با نام خود به چاپ رسانده است. «الکساندر دوما» یکی از چهرههای شاخص تاریخادبیات فرانسه، نویسندهٔ بیش از دویست و پنجاه کتاب است. از «سید علی صالحی» میتوان بهعنوان یکی از پرکارترین شاعران معاصر ایران نام برد. اما هیچکدام از این نویسندگان دچار «جنون نویسندگی» یا «گرافومانیا» نبودهاند. سؤالی که مطرح میشود این است که جنون نویسندگی چیست؟ گرافومانیا (graphomania) یکی از اختلالات روانی به شمار میآید. امروزه با امکاناتی که شبکههای اجتماعی، وبلاگها و فضای گستردهٔ وب جهت انتشار مطالب و نوشتهها تولید کرده است، این اختلال روانی، بیشازپیش شیوع پیدا کرده است. مبتلایان به جنون نویسندگی تنها راه ماندگاری و فناناپذیر را در نگارش میبینند و به گمان آنها با نوشتن میتوانند به ستیز با نابودی بپردازند.و
آیا میتوان گفت نویسندهها به جنون نویسندگی مبتلا هستند؟
ترس از مرگ و نابودی، هر آدمی را به سمت جاودانگی سوق میدهد. هنرمندان همیشه سعی داشتهاند تا با خلق یک اثر جاودانه نام خود را برای همیشه در تاریخ زنده نگاه دارند. در این میان نویسندگان بیشماری با خلق آثار بینظیر ادبی، توانستهاند طعم جاودانگی را بچشند. با گذشت سالیان سال و یا حتی قرنها همچنان نام آنها بر سر زبانهاست. درحالیکه تلاش جمع کثیری از مبتلایان به گرافومانیا چندان ثمربخش نبوده و بهراحتی و پس از گذشت اندک زمانی از یاد رفتهاند.
باید در نظر داشت که مبتلایان به جنون نویسندگی با نویسندگان تفاوتهای فاحشی دارند. نویسندگان معمولاً به کیفیت نوشتههای خود بیشتر از کمیت آن توجه میکنند. اما آنها که با جنون نویسندگی دست پنجه نرم میکنند، ولع سیریناپذیری برای نوشتن دارند. در واقع بیشتر از آن که متوجه آن باشند که چه چیزی مینویسند، امر نوشتن برایشان مهم است. نویسندگان از نوشتههای خود مقصود و منظور مشخصی دارند. این در حالی است که مبتلایان به جنون نویسندگی معمولاً بدون درنظرداشتن هدف مشخصی دستبهقلم میبرند. از همه مهمتر اینکه دغدغههای یک نویسنده او را وادار به نوشتن میکند. اما بسیارند افرادی که بدون دغدغهٔ خاصی سراغ نویسندگی میروند و میتوان از آنها بهعنوان افراد مبتلا به گرافومانیا نام برد.
چرا فضای مجازی باعث شیوع جنون نویسندگی شده است ؟
پیش از اینها و در اعصار گذشته مبتلایان به گرافومانیا انگیزهای برای انتشار نوشتههای خود نداشتهاند. اما امروزه با امکاناتی که فضای مجازی در اختیار کاربران خود قرار داده این اختلال روانی شیوع بیشتری پیدا کرده است. برخی از افراد مبتلا به جنون نویسندگی از فضای مجازی بهعنوان بستری برای معرفی خود بهعنوان یک نویسنده استفاده میکنند. متأسفانه حتی برخی از انتشاراتیها باتوجهبه محبوبیت آنها حاضر شدهاند تا نوشتههای آنها را به چاپ برسانند. ضعف فرهنگی و دلیل محبوبیت این افراد بحث دیگری است که در این مطلب، مجال پرداخت به این مسئله نیست. تنها چیزی که کیفیتسنجی آثار ادبی را ممکن میکند، گذر زمان و ماندگاری آن اثر است. محبوبیت و بازنشر یک اثر در یک بازهٔ زمانی کوتاه، ملاکی برای تعیین کیفیت یک اثر ادبی نیست.
بررسی دلایل گرافومانیا از منظر میلان کوندرا
«میلان کوندرا» نویسندهٔ اهل چک، دو دلیل مهم را برای شیوع اختلال روانی عنوان کرده است. کوندرا عنوان میکند که در جوامعی که رفاه نسبی برقرار باشد تا مردم بتوانند به دلمشغولیهای خود بپردازند و تنها درگیر امرارمعاش خود نباشند، این اختلال روانی بیشتر نمود پیدا میکند. طبق آماری که او ارائه میدهد، کشور فرانسه بیست و یک برابر اسرائیل نویسنده دارد. این در حالی است که جمعیت کشور فرانسه شش برابر جمعیت اسرائیل است. به عقیدهٔ کوندرا جنگ، قحطی، گرسنگی و عدم امنیت از دلایلی است که باعث کاهش شیوع اختلال روانی گرافومانیا میشود.
ناگفته نماند که این حرف کوندرا بهنوعی در تاریخ نقض میشود. در اوایل قرن بیستم و همزمان با گسترش نهضت کارگری در اتحادیهٔ جماهیر شوروی، جنون نویسندگی شیوع چشمگیری داشته است. یکی از دلایل این امر همزمانی سوادآموزی و پاگرفتن جنبش کارگری شوروی است. اهمیت نویسندگان در ظهور جنبشهای کارگری بهقدری مهم است که باعث شکلگیری گونهای از ادبیات موسوم به «ادبیات پرولتریا» شده است. بااینحال جنون نویسندگی همزمان با شکلگیری این ادبیات در برخی از کشورها شایع شده است. این مثال نقضی است برای اولین دلیلی که کوندرا برای شیوع گرامافونیا عنوان میکند.
دومین دلیل، ریشهای روانشناسانه دارد و از مهمترین دلایل شیوع این اختلال روانی است. کوندرا عنوان میکند که انزوا، تنهایی و کمتوجهی به یک فرد باعث میشود او به نوشتن پناه ببرد. این یکی از مهمترین دلایل بروز اختلال روانی گرافومانیاست. با این که این دلیل بسیار موجه به نظر میرسد، اما این دسته از افراد مبتلا به جنون نویسندگی، حداقل دغدغهای برای دیدهشدن ندارند. نوشتههای بیهدف آنها تهدیدی برای ادبیات و به دنبالهٔ آن خطری برای فرهنگ جامعه بهحساب نمیآیند.
آیا شیوع جنون نویسندگی تهدیدی برای ادبیات به حساب میآید ؟
از دیگر دلایلی که روانشناسان برای این اختلال روانی عنوان کردهاند و کوندرا آن را از قلم انداخته، خودشیفتگی است. روانشناسان معتقدند که خودخواهی و خودشیفتگی یکی از دلایل بروز جنون نویسندگی است. در اینگونه موارد فرد مبتلا به گرافومانیا نوشتههای خود را شاهکار ادبی میداند که مستلزم معرفی به دیگران است و هیچگونه نقدی را نمیپذیرد. اگر کسی نوشتههای آنها را درک نکند، آن شخص را نادان میدانند. این افراد بهقدری به نوشتههای خود ایمان دارند که حتی اگر تمام جامعه با نوشتههای آنان ارتباط برقرار نکنند، جامعه را احمق فرض میکنند.
اینها دقیقاً همان افرادیاند که هم برای ادبیات و هم برای فرهنگ جامعه خطر بزرگی محسوب میشوند. در گذشته حداقل فیلتر انتشاراتیها مانع پاگرفتن این افراد بود. به شکلی که یک نویسنده حداقل باید یک انتشارات را مجاب به چاپ و انتشار اثر خود میکرد و انتشاراتیها با کمک متخصصان، پیش از چاپ آثار را کیفیتسنجی میکردند و حاضر به چاپ اثر فاقد ارزشهای ادبی نبودند.
تاثیر فضای مجازی در شیوع گرافومانیا
امروزه فضای مجازی بهراحتی و با کمترین هزینه امکان انتشار نوشتههای هر فردی را فراهم میکند. فضای مجازی و مخصوصاً شبکههای اجتماعی نهتنها امکان انتشار را برای مبتلایان به جنون نویسندگی فراهم میکند، بلکه میتواند بهراحتی حس خودشیفتگی را در فرد مبتلا به این اختلال روانی تقویت کند. این افراد دائماً در حال تعریفکردن از نوشتههای خود هستند و با سرهمبندی چند جمله و پروبال دادن الکی به آن، سروصدا میکنند. این در حالی است که نویسندگان واقعی گزیدهگویی میکنند و برخی از آنها شاید تا سالها نوشتههای خود را حتی برای یک نفر هم نخوانند.
یک نویسندهٔ واقعی نیاز به تبلیغ خود ندارد. شاید بارهاوبارها یک اثر خود را بخواند و آن را اصلاح کند. اما نویسندهٔ مبتلا به جنون نویسندگی با کنار هم چیدن کلمات و جملات بدون دقت کافی، نوشتهٔ خود را بینظیر میداند و حاضر به اصلاح حتی یک کلمه نیست. نویسندهٔ واقعی شاید سالها روی اثر خود کار کند. اما کسی که به گرافومانیا مبتلاست، نمیتواند وقت زیادی را برای تولید اثر خود صرف کند. او بلافاصله سراغ یک اثر دیگر رفته و تولید بیوقفه مثل یک ماشین برای او مهمتر است. سؤال مهم این است که با امکاناتی که فضای مجازی برای مبتلایان به جنون نویسندگی ایجاد میکند، آیا این افراد خطری برای فرهنگ جامعه بهحساب میآیند؟
خوب بود مرسی