فیلم «در جسم و روح» (On Body and Soul 2017) به نویسندگی و کارگردانی «ایلدیکو انیدی» (Ildikó Enyedi) کارگردان مجارستانی، در سال 2017 ساخته شد. این فیلم در ژانر درام-رمانتیک قرار دارد و با فضایی مینیمالیستی و روایت آرام، به بررسی پیوند میان جسم و روح انسان میپردازد. داستان در کشتارگاهی در بوداپست جریان دارد و از همان ابتدا با تضاد میان خشونت محیط کار و لطافت رؤیاهای شخصیتها، فضایی خاص و متفاوت خلق میکند.
انتخابی بین رویا و واقعیت
خواب یا بیداری؟ انتخابی بین رویا و واقعیت. برای هر کسی حداقل یکبار در زندگیاش پیشآمده که رؤیایی را در خواب ببیند و پیوند آن را با زندگیاش دریابد. فیلم در جسم و روح، پیوندی عجیب را به تصویر میکشد. پیوند گوزنهای بیزبانی که از میانهٔ خوابها میگذرند و سر از یک کشتارگاه حیوانی در میآورند. زنی که در تمام زندگیاش به جز با اشیا بیجان هیچ تماسی نداشته، در تلاش برای شکستن بت سنگی وجودش است و در سوی دیگر، مردی با دستهای علیل خواهان نوازش کردن اوست.
در دنیایی که حتی برای پرورش گاوهای قصابخانهای، بذر شهوت روی سرشان میپاشند، شاید عجیب به نظر برسد که آدمهایی بدون نیاز به هیچ تماس فیزیکی، ارتباطی عاشقانه را رقم بزنند. در جسم و روح آدمها، عشق جریان دارد؛ حتی اگر بهواسطهی ذهن فراموشکار، تعریف دیگری از عشق به میان بیاید. «ایلدیکو انیدی» در خصوص این فیلم در نشست خبری جشنوارهٔ برلین گفت:
«میخواستم نشان دهم حتی در محیطی سرد و بیرحم، عشق و رؤیا میتوانند راهی برای بقا باشند»
فیلم On Body and Soul 2017 در گیشهٔ جهانی حدود 2 میلیون دلار فروش داشت. امتیاز فیلم در وبسایتها، نشاندهندهٔ استقبال مثبت منتقدان و مخاطبان از فیلمی هنری و غیرتجاری است. فیلم با بیش از ۳۱ هزار رأی امتیاز 7.5 در IMDb کسب کرد. فیلم با کسب امتیاز 90% در Rotten Tomatoes و 77 از 100 در Metacritic آمار قابلقبولی به ثبت رسانده است.
خلاصه داستان فیلم در جسم و روح
«آندره» با بازی «گِزا مورچانی» مدیر یک دامداری مکانیکی است و «ماریا» با بازی «الکساندرا بوربِی» بازرس کیفی است که بهتازگی استخدام شده است. هر دوی آنها رؤیای مشترکی را در خوابهایشان میبینند که تبدیل به گوزن شدهاند. البته هیچکدامشان نمیدانند که این رویا برای هردویشان مشترک است. ماریا با سختگیری تمام، بازرسی کیفی را انجام میدهد و آندره سعی دارد کمی با او رفاقت کند تا شاید از تعصبات سختگیرانهاش فاصله بگیرد.
کمی بعد مردی به نام «سانی» به استخدام مجموعه در میآید که بر خلاف ماریا بسیار پر شور و شوخطبع است. وقتی که پودر جفتگیری حیوانات گم میشود و پای پلیس به میان میآید، انگشت اتهامات به سمت سانی نشانه میرود. به پیشنهاد پلیس، مشاور روانی به مجموعه میآید تا با صحبتکردن با تمام کارکنان، بفهمد که چه کسی پودرهای جفتگیری را از محل کار خارج کرده است. حضور مشاور باعث میشود، آندره و ماریا بفهمند که رؤیایی مشترک دارند و هر شب در خوابشان یکدیگر را ملاقات میکنند.
جوایز و افتخارات فیلم On Body and Soul 2017
- برنده جایزه خرس بلورین جشنوارهی برلین 2017
نقد فیلم در جسم و روح (On Body and Soul 2017)
«ایلدیکو انیدی» با روحیهٔ زنانهٔ خود، تصویری بینظیر از رویارویی رویا و واقعیت را در فیلم On Body and Soul 2017 رقم زده است. این سوژه که در ابتدا تکراری و خالی از هیچگونه خلاقیتی به نظر میرسد، با پرداختی شاعرانه، فیلم در جسم و روح را به یک شاهکار بدل کرده است. داستانها و فیلمهای زیادی هستند که تلاش کردهاند پیوندی میان خواب و بیداری را رقم بزنند. اما شاید هیچکدام ظرافت و شاعرانگی فیلم ایندی را نداشته باشند.
ایندی با پرداخت دقیق و زیبایی به دو کاراکتر ماریا و آندره، تصویری از یک رابطهٔ عاشقانه را در فیلمش نمایان میکند. آندره بهخاطر معلولیت یکدستش، سالهاست که فکر ارتباط برقرارکردن با هر زنی را از ذهنش بیرون کرده و بهتنهایی در آپارتمانی کثیف خود زندگی میکند. با حضور ماریا، زندگی او رنگ دیگری میگیرد. ماریا از یک اختلال روانی رنج میبرد. رفتار اوتیستیک او، باعث شده که در تنهایی زندگی کند. او با هیچ مرد و هیچ آدمی، نمیتواند ارتباط خوبی را برقرار کند. تنها واسطهای که میتوان آن دو را به هم پیوند بزند یک رؤیاست.
گوزنها نمادی از پاکی و آزادی
فیلم با استفاده از تصویر گوزنها در جنگل، نمادی از پاکی، آزادی و ارتباط روحی میان شخصیتها ارائه میدهد. این رؤیاها در تضاد کامل با فضای خشن کشتارگاه هستند و بهعنوان استعارهای از امکان عشق در دل خشونت عمل میکنند. همچنین استفاده از قابهای بسته و نور سرد در محیط کار، در برابر نماهای باز و نور طبیعی جنگل، نشاندهندهٔ دوگانگی میان جهان جسمانی و جهان روحانی است. این تضاد بصری، یکی از ارکان اصلی زیباییشناسی فیلم
در نقد فیلم در جسم و روح باید گفت، ایندی با هوشمندی تمام از ماهیت رویا در فیلم On Body and Soul استفاده کرده است. تمام پلانهای فیلم میل و علاقهٔ آندره و ماریا را به یکدیگر نشان میدهد، درحالیکه موانعی وجود دارد که آنها را حتی از یک ارتباط ساده محروم میکند. اما زندگی بدون رویا و خشک و بیروح است و رؤیاهای آدمهاست که به زندگیشان رنگ زیبایی میپاشد. رؤیاهایی که گاهی خلاصی از آنها آدم را تا مرز جنون و خودکشی پیش میبرد.
عشق حقیقی ماهیتی وابسته به روح
نکتهٔ حائز اهمیتی که باید در نقد فیلم در جسم و روح به آن توجه داشت، ترسیم عشق با نگاهی شاعرانه است. ایندی روی مرز باریک عشق و سکس قدم میگذارد و هم پیوند این دو و هم فاصلهای که با هم دارند را به چالش میکشد. عشق حقیقی بهعنوان ماهیتی که به روح وابسته است، تنها در رویا شکل میگیرد. روح تنها در رؤیاهای ماست که نفس میکشد؛ اما حیات جسمی ما وابسته به واقعیتی است که در بیداری تجربه میکنیم.
چالش عمیقی که در نقد فیلم On Body and Soul باید به آن توجه داشت، سؤال مهمی را مطرح میکند. آیا رابطهٔ جنسی یک نیاز روحی است یا یک نیاز جسمانی و یا هردوی آنها؟ هر کدام از دو بخش وجودی انسان یعنی روح و جسم، چه سهمی را دراینرابطه دارند و چه تأثیری از آن میپذیرند. تمامی اینها مسائلی است که ایندی با آنها در این فیلم سروکار دارد.
خوابهای فراموش شده
در ابتدا مشخص میشود که دو کاراکتر اصلی که رابطهای با روح خود دارند، با تمامی آدمهای دیگر تفاوتهای اساسی دارند. همین تفاوتهاست که آنها را شبیه به هم میکند. اما شک اصلی فیلم زمانی رخ میدهد که انگار این رابطه به یک شکست بزرگ برای هر دوشان تبدیل میشود. شکستی که در انتهای فیلم در جسم و روح، حرف مهمی را بیان میکند. در انتهای فیلم، ماریا و آندره به وصال جسمی یکدیگر میرسند و با همخوابگی، رابطهای متعارف با معیارهای تعریف شده در عصر حاضر را میپذیرند. اینجاست که انگار دیگر خوابهایشان را فراموش کردهاند.
آنها دقیقاً زمانی که همبستر میشوند، به حیات رؤیاییشان پایان میدهند و دیگر خواب نمیبینند. تمامی این مضامین مهم در نقد فیلم On Body and Soul 2017 به شکلی استعاری، حرفهای مهمی را بیان میکند و انسان را به فکر فرومیبرد. تفکری که شاید عشق یا رابطهٔ عاطفی بین دو جنس مخالف را برای تمامی مخاطبانش به شکلی دیگر بازتعریف میکند.
نظر منتقدان درباره فیلم On Body and Soul 2017
- کنث توران (Los Angeles Times) فیلم را «مانند بهترین رؤیاها، آشنا و در عین حال شگفتانگیز» توصیف کرده است.
- گای لاج (Variety) بر بازی ظریف بوربِی تأکید کرده و آن را «هوشمندانه و غمگینانه» دانسته است.
- پیتر بردشاو (Guardian) فیلم را «داستانی عجیب و تکاندهنده» خوانده که با صحنههای آغازین خشن، مخاطب را آمادهٔ ورود به جهانی شاعرانه میکند.
- اندرو لاپین (NPR) هرچند برخی عناصر روایی را «اشتباه محاسبهشده» میداند، اما فیلم را تجربهای متفاوت و ارزشمند معرفی کرده است.
کلام پایانی
در پایان نقد فیلم «On Body and Soul» باید گفت که «در جسم و روح» فیلمی است که با روایت آرام و شاعرانه، مخاطب را به تأمل دربارهٔ عشق، تنهایی و پیوند میان جسم و روح دعوت میکند. اگر این فیلم را دیدهاید، تجربهٔ شخصی و برداشتهای خود از نمادپردازیها و رابطهٔ شخصیتها را در کامنتها با ما به اشتراک بگذارید. آیا رؤیا میتواند پلی میان انسانها بسازد؟
فیلم واقعا بی نظیر بود واقعا